TSK’da Erdelhun Sendromu nasıl doğdu

TSK’da Erdelhun Sendromu nasıl doğdu

Türkiye, Kuvayi Milliye ile Kurtuluş Savaşı verdi, Kuvayi Milliye savaşın içinde ordulaştı. Kazım Karabekir’in kuvvetine eklenen tek tek subaylar, toplanan erat, efeler, çeteler giderek düzenli bir orduya dönüştü. İsmet Paşa, 3 Mayıs 1920-10 Kasım 1921 arasında bir buçuk yıl kadar ilk genelkurmay başkanı oldu Kurtuluş Savaşı’nda.


ATATÜRK VE İNÖNÜ’LÜ UZUN MAREŞAL DÖNEMİ


Türkiye, bir ordu-devletiydi erken Cumhuriyet döneminde bir bakıma. Ancak Mustafa Kemal, Kurtuluş sonrasındaki Kuruluş’ta askelere “ya askerlik ya siyaset” dedi. Buna muarız olanlarla da şu ya da bu şekilde yollarını ayırdı. Orduyu da Mareşal Fevzi Çakmak’a emanet etti. Muhfazakar tonlar taşıyan “Mareşal” buna karşın Mustafa Kemal’in en güvendiği askerdi. 1923’ten Atatürk’ün ölümüne kadar aralıksız 15 yıl Genelkurmay Başkanı idi. Sonrası da var; bu görevini İsmet İnönü döneminde de yine aralıksız 12 Ocak 1944’e kadar sürdürdü. İnönü’yü ikinci cumhurbaşkanı seçildiğinde evinden alıp meclise getiren de Çakmak oldu. Bu simgesel hareket ordunun İnönü’yü benimsediği ve arkasında olacağı anlamına geliyordu.  21 yıl süre ile en uzun süre genelkurmay başkanı olarak adını Türkiye Cumhuriyeti tarihine yazdırdı. İsmet Paşa’dan sonra orgeneral olarak geldiği makama 30 Ağustos zaferinden sonra Mareşal olarak devam etti.


Ne var ki, 68 yaşında olmasına karşın emekliliği hazmedemeyen Mareşal, yeni kurulan partilerde ikbal arayarak İnönü karşısında şansını denemek istedi!


MAREŞAL SONRASI İNÖNÜ DÖNEMİ


Sonrasında genelkurmay başkanları için yaş haddi kuralı uygulandı. 1944’ten 1950’ye kadar İnönü’nün cumhurbaşkanlığında üç genelkurmay başkanı görev yaptı; Kazım Orbay, Salih Omurtak, Abdurrahman Nafiz Gürman. Böylece, Atatürk tek, İnönü dört genelkurmay başkanı ile çalışmış oldu.


DP DÖNEMİ VE ERDELHUN SENDROMUNUN DOĞUŞU


10 yıl süren DP döneminde ise beş genelkurmay başkanı görev yaptı; Nuri Yamut, Nurettin Baransel, İsmail Hakkı Tunaboylu, Fevzi Mengüç, Rüstü Erdelhun (27 Mayıs’la alt rütbeler tarafından derdest edilen Org. Erdelhun, orduda “Erdelhun sendromu” adı verilen kavrama adını veren birinci başkandı. Ondan sonra genelkurmay başkanları hep bu sendromla yaşadı).


27 MAYIS SONRASI, 12 MART VE 12 EYLÜL


27 Mayıs sonrasında Org. Ragıp Gümüşpala iki ay genelkurmay başkanlığı yaparak emekli olup siyasete girdi ve AP’yi kurdu. Sonradan 5. Cumhurbaşkanı olacak Org. Cevdet Sunay, buhranlı bir dönemde 6 yıl kadar Çakmak’tan sonra en uzun süre görev yapan genelkurmay başkanı oldu. Onu Org. Cemal Tural ve 12 Mart Muhtırası’nı veren yüksek komuta heyetinin genelkurmay başkanı Org. Memduh Tağmaç izledi. 12 Mart’ın Kara Kuvvetleri Komutanı Org. Gürler, cumhurbaşkanlığı hevesi nedeniyle altı aylık genelkurmay başkanlığından istifa etti. Onu beş yıl görev yapan Kıbrıs Barış Harekatı’nın genelkurmay başkanı Org. Semih Sancar izledi. 12 Eylül darbesine imza atan Org. Kenan Evren de 5,5 yıl kadar yine uzun süre görev yapan birinci başkan oldu. Onu 12 Eylül döneminde kısa süre ile Org. Nurettin Ersin ve sonra Org. Necdet Üruğ izledi.


12 EYLÜL SONRASI, 28 ŞUBAT SÜRECİ VE AK PARTİ İKTİDARINDA


Org. Necip Torumtay, 1. Körfez Krizi sırasında Özal’la ters düşerek istifasıyla iz bıraktı. Org. Doğan Güreş sonrasında 28 Şubat sürecinde Org. İ. Hakkı Karadayı ve Org. Hüseyin Kıvrıkoğlu geldi göreve. Ak Parti iktidarında Org. Hilmi Özkök ve e-muhtıraya imza atan Org. Yaşar Büyükanıt sonrasında “26. Genelkurmay Başkanı” Org. İlker Başbuğ, “Ergenekon terör örgütü mensubu ve yöneticisi” olarak tutuklandı! Bir bakıma FETÖ tarafından “esir alındı”! Org. Işık Koşaner ise 11 ay sonra tepki istifası verdi. Yerine önce vekaleten sonra asaleten Org. Necdet Özel geldi. Özkök ve Özel, iktidara uyumlu kimlikleriyle dörder yıl görev yaptı. 18 Ağustos 2015-9 Temmuz 2018 arasında genelkurmay başkanlığını Org. Özel ile birlikte iki sivil lise kökenli isimden birisi olan Org.Hulusi Akar yürüttü. Org. Akar, 1960 sonrasında darbe girişimi yaşayan ve darbe girişimi bastırılana kadar “esir alınan” ikinci genelkurmay başkanı olarak tarihe geçti. 9 Temmuz 2018’de yerini Org. Yaşar Güler’e bıraktı ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin Milli Savunma Bakanı olarak Genelkurmay ve Kuvvet Komutanlıklarının amiri oldu.


XXX


Artık genelkurmay başkanlarının adını çok sınırlı bir kesim dışında kimse bilmiyor çünkü askeriye ile ilgili açıklamalar ya Cumhurbaşkanı ya da Milli Savunma Bakanından geliyor. Genelkurmay Başkanı Org. Güler, Akar ile birlikte geçenlerde gündemin orat yerinde olan Libya’ya gitti de kamuoyu kendisini bir nebze de olsa farketti. Oysa yakın zamana kadar değil genelkurmay başkanı, kuvvet komutanlarının hatta ordu komutanlarının adını bile geniş kesimler ezbere bilirdi. Meraklısı için Kurtuluş Savaşı ve Kuruluş’tan başlayarak 30 genelkurmay başkanını not etmek istedim. Sanırım diğer 27’si Erdelhun, Başbuğ ve Akar’ın yerinde olmak istemezdi! 


Muzaffer Ayhan Kara


Odatv.com



Bu haber ile ilgili
Bu haberi yorumla
Yorum yaparak Kullanım Şartları, Topluluk Şartları ve Sorumluluk Reddi Beyanınını kabul etmiş sayılırsınız.
1 dakika da en fazla 1 yorum gönderebilirsiniz.
Yorumlar (0)